«Литер» газетіне «Электрондық коммерция орталығы» АҚ Басқарма Төрағасының сұхбаты

Мемлекеттік құрылымдарды цифрландыру және осы бағыттағы жоспарлар туралы «Электрондық коммерция орталығы» АҚ басқарма төрағасы Темірлан Нұрғисаев айтып берді

Қаржылық процестерді цифрландыру үшін 2017 жылы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне өзгерістер енгізілген болатын. Сондықтан мемлекеттік сатып алу порталын дамытудың екінші кезеңімен қатар Электрондық коммерция орталығы (ЭКО) бюджетті жоспарлаудың электрондық жүйесін әзірледі және енгізді. Ол бюджеттік процесті барынша автоматтандыруға, оны қалыптастыру, түзету, орындау, бақылау және жоспарлау процесін оңтайландыруға бағытталған. Бұдан басқа бюджетті жоспарлаудың және мемлекеттік бағдарламалардың міндеттері мен мақсаттарын стратегиялық жоспарлаудың технологиялық байланысын қамтамасыз ету болжануда. Темірлан Нұрғисаевтың сөзі бойынша мемлекеттік органдарды толығымен автоматтандыру үшін бюджеттік бағдарлама әкімшілерінің аудандық және облыстық деңгейлері қамтылатын болады – бұл шамамен 13 мың мекеме.

«Бюджеттік атқаруды цифрландыру жөніндегі бағыт шеңберінде біруақытта, бұдан әрі цифрлық қойма ретінде дамытумен бірге бұлыңғыр есептеулер қағидаттарында құрылған бизнес-процестерді басқару жүйесін дамыту арқылы барлық деңгейдегі мемлекеттік органдардың бухгалтерлік есебін орталықтандыру болжануда. Осы жүйені енгізудің негізгі артықшылығы – қаржылық есептіліктің шынайылығын, уақтылылығын және толықтығын қамтамасыз ететін ақшаны басқарудың біртұтас тәртібі және мемлекеттік кәсіпорындардың активтерін есепке алу, сондай-ақ оны қалыптастыру жөніндегі функцияларды көшіруді барынша азайту», - деп хабарлады Электрондық коммерция орталығының басшысы. Осының бәрі толассыз бизнесті, яғни бюджетті жоспарлаудан бастап оны атқаруға дейінгі процесті іске асыруға мүмкіндік береді. Барлық бастапқы мәліметтерді электрондық үкіметтің деректерімен бірыңғай цифрлық кеңістікке біріктіру мүмкіндігі пайда болады, орталықтандырылған қол жеткізу және камералдық бақылау есебінен жеделдік пен шынайылық артатын болады.

2017 жылы мемлекеттік сатып алу порталының функционалдылығын дамыту жобасының бірінші кезеңі аяқталған болатын. Нәтижесінде қосымша 54 бизнес-процесс автоматтандырылды, ал ақпараттық жүйелермен интеграциялық өзара іс-қимыл жасау саны 12 дейін артты.

Тұтынушы жүйелер үшін 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап олар арқылы жария деректерді және мемлекеттік сатып алу порталының құрылымдалған түрдегі анықтамалықтарын беруге болатын онлайн-сервистер қол жетімді. Бұл барлық мүдделі тараптардың, соның ішінде бизнеске арналған ұтқыр қосымшаларды әзірлеушілердің де автоматтандырылған түрде ақпарат алуы есебінен ашықтықты арттыруға бағытталған.

«Сондай-ақ шағымдар беру функционалы іске қосылды, бұл сатып алуға қатысатын әлеуетті өнім берушілерге мемлекеттік сатып алу процестерін бақылау органдарына қорытындылардың нәтижелері бойынша онлайн-режимінде шағымдар беруге мүмкіндік береді. Бұдан бір жыл бұрын қашықтықтан басқару нысанының функционалы – «Камералдық бақылау» енгізілді, ол бақылау органдарына мемлекеттік сатып алу процестерін мониторингтеуге мүмкіндік береді, бұл бақыланатын объект пен тексеруші органның арасында байланыстың болмауын қамтамасыз етеді. Осының арқасында барлық шағымдар тіркеледі және назардан тыс қалмайды, өйткені осы шағымға қатысты ден қою мен шешім тексеруші орган тарапынан жүйедегі міндетті шарт болып табылады. Биылғы жылы порталды дамыту жөніндегі жұмыстар жалғасын табатын болады», - деп атап өтті Нұрғисаев. Сондай-ақ ол бүгінгі күні, жоба шеңберінде автоматтандыруға жататын мемлекеттік сатып алудың барлық бизнес-процестерін автоматтандырудың болжанған жүз пайыз көрсеткішіне қол жеткізу жоспарланып отырғандығын атап өтті.

«Бюджеттік жоспарлауға келетін болсақ, жыл басынан бері біз Қаржы министрлігімен бірлесе отырып түптұлғаны енгізудің пилоттық жобасына кірісіп кеттік. Функционалды қабылдау, әлеуетті мүмкіндіктерді анықтау жәнемаңызды факторлар негізінде жүйені жетілдіру, пайдаланушылардан алынған тілектер негізінде жақсарту жүргізілуде. Негізгі мақсат – нақты жағдайларда жаңа процестер мен жаңа құралдарды қолдануға дайындалу. Осы жұмыс басқа да мемлекеттік органдар мен мекемелердің пилоттарына кезең-кезеңмен қосыла отырып, сонымен бірге бюджеттік заңнамамен сәйкестікке келтірумен жалғастырылатын болады», - деп қоса айтты ол.

Цифрландыру мынадай негізгі мақсатты көздейді: барлық бизнес-процестерді оңайлату. Цифрлық форматқа ауысу мемлекеттік органдардың тұрғындарға немесе бизнеске көрсететін қызметтерін тездетіп және оңайлатып қана қоймай, сондай-ақ мемлекеттік органның және жалпы мемлекеттіңішінде ақпаратты құрылымдау және беру процесін жеңілдетеді. Көптеген елдерде барлық жүйелерді цифрландырудың арқасында азаматтар, мүлік, бизнес және т.б. сияқты барлық санаттар бойынша деректердің жиынтық базалары құрылған. Қазақстан да осы бағытта әрекет етуде.

Мысалы, Қаржы министрлігі іске қосқан «виртуалды қойма» салық төлеушінің қоймасында қалған тауарды онлайн режимінде автоматты түрде санауға көмектеседі және олардың Қазақстанға әкелінгенін бастап соңғы тұтынуға дейінгі орын ауыстыруын бақылайды. Ал бұл салық төлеушінің салық декларацияларындағы деректерді, мысалы ҚҚС немесе компанияның нақты көрсеткіштері бар айналымын салыстыруға болады дегенді білдіреді. Осының бәрі кабинеттен шықпай-ақ жасалады.

Қаржы министрлігін цифрландырудың Нұрғисаев атап өткен тағы бір маңызды тұсы – «Астана-1» кедендік және салықтық әкімшілендіру автоматтандырылған жүйесін іске қосу.

«Осы жүйенің арқасында СЭҚ барлық қатысушылары кеден органдарына жүк туралы декларацияны электрондық түрде ұсына алады. Бұл шекарада кедендік ресімдеу уақытын бір сағаттан 30 минутқа дейін азайтуға мүмкіндік береді. 8 айдың ішінде «Астана-1» АЖ «Транзит» модулінде шамамен 250 мың транзиттік декларация өңделді, олардың барлығы дерлік 1 минуттан кем уақытта шығарылды», - деп бөлісті ол. Осыған ұқсас мемлекеттік қызметтерді тұтынушылардың және мемлекеттік органдардың«байланыс жасауының электрондық нысаны» уақытты ғана емес, ақшаны да үнемдейді. Әрі пайдаланушының да, әрі мемлекеттің де. Бірінші кезекте қандай да болмасын мемлекеттік қызмет саласына тартылған мемлекеттік аппараттың санын қысқартуға мүмкіндік беру арқылы.

«Камералдық бақылау жүйесін енгізу арқасында (тексерушілер салық төлеушілердіңзаңнаманы сақтауынақпараттық жүйелер арқылы қадағалағанда) жолға шығып тексеру саны 45 пайызға және тексерушілер саны 600 адамға төмендеді. Яғни, біздер цифрлық технологияларды енгізе отырып, шенеуніктердің тұтынушылармен байланыс жасауын және тиісінше жемқорлық тәуекелін барынша азайтамыз. Және жалпы алғанда бұл қателерді барынша азайту арқылы коммуникативтік саясат саласындағы мемлекеттік құрылымдардың жұмысын ашық және тиімді етеді», -дейді ЭКО басшысы.

Электрондық мемлекеттік сатып алу – бұл тұтынушыларға нақты кіріс алуға көмегін тигізетін жүйе. Портал кәсіпкерлерге болжамды сатып алуға дайын болуға және осылайша мемлекеттік мекемелер жариялайтындарға бейімделуге мүмкіндік береді. Ол мемлекеттік сатып алу саласындағы электрондық қызметтерге қол жеткізудің бірыңғай нүктесі қызметін атқарады, бұл кез келген компьютерден мемлекеттік сатып алуға тапсырыс беруші, өнім беруші немесе ұйымдастырушы ретінде қатысуға мүмкіндік береді. Интернет желісіне қосылған болсаңыз жеткілікті.

Т. Нұрғисаев толық ашықтықтың қамтамасыз етілуін, жемқорлықпен күрес тиімділігін, бюджет қаражатын үнемдеу мүмкіндігін (жылына шамамен 160 млрд.теңге), мемлекеттік сатып алу саласындағы жұмыс істеу ыңғайлылығын, сондай-ақ адал бәсекелестік мүмкін болатын жағдайдың жасалуын ЭМС негізгі артықшылықтары мен оң жақтары деп атап өтті.

«Экономика тұрғысынан қарайтын болсақ, онда ЭМС бизнесті белсендендіреді және өндірушілердің дамуына мүмкіндік береді. Қазіргі сәтте веб-порталдың Қазақстандағы әлеуетті өнім берушілер саны 199 мыңнан артық. Мемлекеттік порталда барлығы 2 млн.хабарландыру орналастырды, ал сатып алудың жыл сайынғы көлемі 2-2,5 трлн.теңгені құрайды. Күн сайын осы порталға 4 млн.реттен артық кіреді. ЭМС порталына жақын жердегі елдердің кәсіпкерлері де қызығушылық білдіруде. Олар оны жергілікті тұтыну нарығын мониторингтеу және талдау үшін пайдаланады, онда мемлекеттік сектордың барлық 20 мың тапсырыс берушілерінің мемлекеттік сатып алу жоспарлары орнатылған. Осыны негізге ала отырып, экономиканы жаһандандырудың негізгі белгілерінің бірі ақпараттық электрондық коммерцияны дамыту болып табылатындығын ескере отырып, біз кәсіпкерлерді электрондық мемлекеттік сатып алуға қатысуға шақырамыз», - дейді Темірлан Нұрғисаев.

ЭКО басшысы атап өткендей, «е-Қаржымині» жобасы мемлекеттік ведомстволарды цифрлық өзгертудің негізі болып табылады.

«Бұл мемлекеттік сектордағы ең ірі жобалардың бірі. Бұл мемлекеттік сектордың Қаржы министрлігіне арналған есептілігін біріктіретін жүйе. Осы жобаның негізгі мақсаты министрліктің әдеттегі міндеттерін, соның ішінде бухгалтерлік және кадрлық есепті біріктіруден тұрады», - дейді ол. Жобаны іске асыру барысында алынған тәжірибе министрліктер мен ведомстволарға қызмет көрсетудің бірыңғай орталығын құру үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл мемлекеттік құрылымдардың арасында ақпарат алмасуды жеңілдетеді және жеделдетеді. Осы деректердің барлығын қиюластырудың арқасында олардың әртүрлі ведомстволық жүйелерде қайталануын болдырмауға мүмкіндік болады, ал құжаттарды өңдеу процестерін біріктіру барлық қателер тәуекелін азайтуға көмегін тигізеді және деректерді енгізу жөніндегі жұмысты жеңілдетеді, сондай-ақ операциялардың құнын азайтады.

«Бүгінгі күні бюджетті жоспарлау – айтарлықтай күрделі процесс, - деп атап өтті Темірлан Нұрғисаев. – Дегенмен біз әрбір мемлекеттік мекемені қамтығымыз, барлық бизнес-процестерді жақсартқымыз, мемлекеттік деңгейде шешімдер қабылдау процестерін жақсарту үшін талдамалық және болжамдық құрамдас бөлшектің сапасын арттырғымыз келеді. Сондай-ақ біздің жоспарымызда барлық мемлекеттік мекемелердің бухгалтерлік есептерін орталықтандыру бар. Мен бір немесе екі жылдан кейін нақты техникалық шешімдерді көреміз деп есептеймін, бұл есептер мен өтінімдерді жинамай, бюджеттен қанша қаражат қажет екендігін түсіну үшін әрбір мемлекеттік мекеме және әрбір өңір бойынша жағдайды көруге мүмкіндік береді. Бұл министрліктер үшін де, жалпы еліміз үшін де маңызды».

Ақпарат көзі: «Литер» газеті https://liter.kz/ru/articles/show/47296-cifrovaya_..., мақаланың авторы Данияр БЕЙСЕМБАЕВ

13.06.2018 18:14